Online: nieuwe thuishaven van de geest
18-04-2011 mag 3 /

article/

Online: nieuwe thuishaven van de geest

Abstract: 

Matthijs van Dijk vraagt zich in zijn artikel af in hoeverre er een wisselwerking is tussen de online en offline wereld bij de online kookcommunity van Smulweb.nl. Door de samenhang tussen beide te conceptualiseren als ‘Everyday Cyberspace’ pleit hij voor een benadering van wederzijdse beïnvloeding.

Het is een vaak gecommuniceerd beeld via de media, dat ‘Hyven’, ‘Facebooken’ en gamen een verspilling van tijd zou zijn en het een manier is om te ontduiken aan het sociale leven in de ‘echte wereld’. Zelfs de Paus waarschuwt, als een van deze pessimisten, voor vervreemding op het internet en spreekt

zelfs van depersonalisatie en simpele genotzucht. Ook onze koningin Beatrix is niet vies van het bekritiseren van online activiteiten, ons bestaan zou zelfs leeg worden door dit fenomeen, aldus onze majesteit tijdens een kersttoespraak. Dit statement heeft het koninklijk huis niet veel later indirect verzacht door zich ook in te mengen in de wereld van de ‘Tweets’ met haar eigen Twitter account. In tegenstelling tot deze pessimisten, over de plaats van online media in onze samenleving, staan de optimisten die spreken van de alomtegenwoordigheid van computers in ons dagelijks leven. Zoals de Cybernaut John Perry Barlow die in zijn Declaration of Independence of Cyberspace de online wereld omschrijft als een aparte wereld van onze werkelijke wereld, ‘…I come from Cyberspace, the new home of Mind’. De meningen over de plek van online activiteiten in onze samenleving zijn duidelijk verdeeld, van het voorop stellen van de offline wereld tot het verlangen naar een hele nieuwe online wereld ook wel bekend als cyberspace.

Maar spreken we niet van een combinatie en wisselwerking tussen de offline en de online wereld? Dit vroegen mijn studiegenoten en ik ons af bij een onderzoeksproject naar de online kookcommunity Smulweb. Koken, per definitie bekend als een offline bezigheid waar men zich dagelijks mee bezighoudt, in combinatie met een online omgeving of wereld in de vorm van een online community, zou toch moeten duiden op een wisselwerking?

De gedachte over de wisselwerking tussen de offline en online wereld in een online community is niet nieuw. Nancy Baym, professor in de communicatiestudies aan de Universiteit van Kansas, sprak in 1998 al over een samensmelting tussen offline en online in haar onderzoek naar online community’s. Zij concludeert in haar essay, The Emergence of On-line Community, dat online groepen veelal verweven zitten in het offline leven in tegenstelling tot een concrete scheiding van beide werelden. Zij toont dit aan door de alomtegenwoordigheid van offline context in online interactie en de beweging van online relaties naar offline. Op de online community Smulweb is dit onder andere terug te zien binnen specifieke groepen op de website. Een voorbeeld van offline context is de kookgroep ‘thuis koken op restaurantniveau’ waarin de gebruiker ‘ronbrug’ voorstelt om gezamenlijk naar een slager of vishandel te gaan om dan vervolgens bij hem thuis een gerecht te bereiden. Een andere groep ‘Daten en Eten’ is, ondanks haar huidige inactiviteit, een heel concreet en letterlijk voorbeeld van de beweging van online relaties naar offline. Deze groep is namelijk opgezet door een onlangs gescheiden man die opzoek was naar een website met andere singles die van koken houden.

Ook de offline wereld zit sterk verweven in de online wereld. Dit toont Ioana Florea aan in haar paper ‘Narrative Online and Offline spaces. Field Notes from the Becoming of an Anthropologist’. In deze paper beschrijft zij een drietal online omgevingen die zij heeft onderzocht, waaronder een online forum voor Indische migranten in Duitsland The Indier. Op dit forum werden in de loop van 2005 steeds meer racistische opmerkingen geplaatst door anonieme bezoekers. Dit heeft uiteindelijk geleid tot het hacken van dit forum waarbij duidelijke anti-Indische en xenofobe statements werden gemaakt. De aanval illustreert, zo stelt Florea in haar paper, duidelijke verbanden tussen de offline en online wereld. De racistische overtuigingen uit de offline wereld dringen de online wereld binnen en de online gedeelde reacties daarop door de Indische community heeft hen weer versterkt in hun houding tegenover racisme in hun offline wereld. In het onderzoek naar Smulweb is dit verloop van offline naar online ook terug te zien in de vorm van online groepen die offline gevormd zijn en online uitbreiden, zoals de groep ‘Rotterdamse kookfanaten gezocht’. Zij zijn op zoek naar dertigers uit Rotterdam waarmee ze de groep online en uiteindelijk offline willen uitbreiden.

 

Lister et al. spreken in hun boek New Media: A Critical Introduction over de term die de situatie van offline en online werelden het best omschrijft. Zij spreken over de verwevenheid van de virtuele wereld en de werkelijke wereld en noemen dit Everyday Cyberspace. Deze samenleving wordt volgens hen gegenereerd door de genetwerkte en mobiele media die zijn vermengd en toegankelijk zijn vanuit het dagelijks leven. Deze mobiele media zijn ook terug te zien op Smulweb met haar iPhone applicatie waarmee men plaatsonafhankelijk toegang heeft tot de online community en deze kan vermengen met offline activiteiten. Concluderend kan er gesteld worden dat de online ‘wereld’ impact heeft op offline activiteiten en offline activiteiten komen terug in de virtuele wereld. Dit duidt, voornamelijk gekeken naar het onderzoek van Florea, op een utopische gedachte om de virtuele wereld als apart te zien en op een dystopische gedachte om de online wereld als vervreemdend te bestempelen ten opzichte van de werkelijke wereld zoals regelmatig in de media besproken. Kan eigenlijk nog wel gesproken worden van twee werelden? Volgens mij leven jij, ik, de koningin, de paus en ieder ander in één gecombineerde wereld, we leven in Everyday Cyberspace!

 

Literatuur

 

Baym, N.K., (1998). The Emergence of Online Community. In S.G. Jones, Cybersociety 2.0 (p. 35 – 68). Californië: Sage.

Florea, I., (2010). Narrative Online and Offline spaces. Field Notes from the Becoming of an Anthropologist. In Journal of Comparative Research in Anthropology and Sociology (p. 111-127). Bucharest: University of Bucharest.

Lister et al., (2009). New Media: A Critical Introduction. New York: Routledge.

Online: nieuwe thuishaven van de geest