12-12-2011 mag 5 /

article/

El Shaddai: Joodse apocalyptiek als spel

Abstract: 

Games met apocalyptische taferelen wisselen zich in rap tempo af, maar van apocalyptiek vanuit religieus opzicht worden de handen opvallend genoeg afgehouden. Een van de nieuwste uitzonderingen is El Shaddai: Ascension of the Metatron, een game gebaseerd op het Joodse geschrift Boek van Henoch. Ontstaan in de orale traditie uit het jodendom, later opgeschreven en nu speelbaar als videogame. Een vreemde keuze als bronmateriaal voor een game, maar gezien het verhaal toch ook heel logisch.

In de moderne industrie van video games is er aan apocalyptische taferelen geen tekort, maar apocalyptiek vanuit religieus opzicht is zeldzaam. Uitzondering hierbij is de game Darksiders, waarin het Bijbelse eind der tijden gestart wordt na het breken van de zevende zegel, de legers van hemel en hel de laatste apocalyptische strijd aangaan en de speler de rol aanneemt van een van de vier ruiters der apocalypse. Maar nog opvallender is in deze categorie de game El Shaddai: Ascension of the Metatron, gebaseerd op het Joodse apocalyptisch geschrift het Boek van Henoch.1

Het Boek van Henoch behoort tot de apocalyptische literatuur. Dit genre behuist de eschatologie, de leer rondom het eind der tijden. De boeken werden geschreven door schrijvers die teleurgesteld waren in het menselijk tekort, en zich daardoor gingen richten op de toekomst waar God op catastrofale wijze een nieuwe eeuwige wereld teweeg zou brengen. Opvallend in deze stroming is dat, in tegenstelling tot de hoofdstromen van het Jodendom, de apocalyptische schrijvers niet geloofden dat de mens ook maar iets kon doen om dit einde teweeg te brengen. Het lot ligt volledig in de handen van God.2

En belangrijk voor het verhaal van Henoch, is dat het oordeel van God over zowel mensen als engelen valt.3 Deze engelen zijn in het Boek van Henoch namelijk uiteindelijk verantwoordelijk voor de verspreiding van het kwaad en onzuiverheid op aarde.4

Het Boek van Henoch werd in 1821 in een Engelse vertaling uitgebracht. Daarvoor was de tekst enkel in delen te vinden in het Grieks, Latijns, Koptisch en Syrisch. De delen van het boek stammen hoogstwaarschijnlijk uit de tweede eeuw voor Christus, de formerende periode van het Jodendom, en zijn origineel geschreven in het Aramees, met enkele stukken in het Hebreeuws.5

El Shaddai: Ascension of the Metatron is gebaseerd op het Boek van de Wachters, de eerste van vijf secties waarin het geschrift gebruikelijk opgedeeld wordt. Dit is ook het oudste en meest invloedrijke deel van het Boek van Henoch. Het geschrift heeft de gemeenschap van Qumran en de vroege christenen beïnvloed, en hoewel het niet in de canon van de kerken terug te vinden is, weten vandaag de dag joden de tekst weer te ontdekken via het Christendom.6

In de game wordt de speler als Henoch door God en de hemelse engelen er op uit gestuurd om de gevallen engelen, de wachters, te stoppen, want alleen dan zal God de wereld sparen. Deze gevallen engelen hebben in een toren elk hun eigen perfecte wereld geschapen. Volgens God en de hemelse engelen zijn deze locaties fout, maar voor de speler zien de werelden er aantrekkelijk uit. Ook de nakomelingen van de engelen en de mensen, hetgeen waar God woest over is, zijn visueel aandoendelijke karakters, maar via boven wordt Henoch verteld dat deze Nephilim het ultieme kwaad zijn. In het Boek van Henoch wordt gesproken over gevaarlijke giganten die de mensheid verwoesten.7

De makers van de game hebben enkele vrijheden met het bronmateriaal genomen door onder andere een moderne slag aan de game te geven. Zo draagt Henoch een spijkerbroek, en praat helper Lucifel via een mobiele telefoon met God om te discussiëren over de voortgang die Henoch boekt. De makers van de game rechtvaardigen dit door terug te kijken naar de herkomst van de tekst.8 Want het boek van Henoch is onderdeel van de orale traditie in het Jodendom dat door de tijd heen aan verandering onderhevig is geweest, dus verandering hoort bij de tekst.9

In de hoofdstukken 17 tot en met 36 van het boek wordt Henoch naar tal van wonderlijke plekken gebracht, wat voor game makers, die ook in weze een nieuwe wereld creeëren, een ideale situatie is. Het Boek van de Wachters wordt tevens geschreven vanuit het perspectief van Henoch, wat hem geschikt maakt als hoofdrolspeler in een ander medium. Ook kan Henoch in het boek geïnterpreteerd worden als culturele held, aangezien hij gepresenteerd wordt als de eerste mens die leerde schrijven en kennis en wijheid bezat.10 Hoofdrolspelers in games zijn bijna zonder uitzondering allemaal helden. Meer actiehelden dan intellectuele helden, maar die stap is snel gemaakt.

El Shaddai geeft het verhaal van Henoch ook een extra lading. Omdat Lucifel via zijn telefoon met God praat, krijgt de speler nooit de kant van het verhaal van God te horen. Tijdens het spelen kunnen er bij de speler daardoor vragen opkomen over de beweegredenen van God, en in hoeverre Henoch, en dus de speler, vrije wil heeft in de acties die hij doet. Bij het sterven wordt Henoch weer tot leven gebracht, en de speler moet er er op vertrouwen dat de mooie werelden en de vriendelijke Nephilim inderdaad slecht zijn.

Als onderdeel van de rijke orale traditie uit het Jodendom is het Boek van Henoch uiteindelijk als tekst opgeschreven, en met nieuwe media ontstaan er manieren om de verhalen een nieuw leven te geven inclusief nieuwe invalshoeken. Ondanks dat El Shaddai niet exact de theologie uit het bronmateriaal overneemt, biedt het op zijn eigen manier interessante vragen en bereikt het een nieuwe doelgroep die wellicht ook geïnteresseerd raakt in het bronmateriaal.

 

Over de Auteur

Erwin Vogelaar heeft een BA-diploma in Journalistiek behaald aan de Universiteit Utrecht en richt zich nu als deeltijd BA-student op theologie, eveneens aan de Universiteit Utrecht. Tegenwoordig leidt hij de podcast Gamebites, met kort maar krachtige discussies over video games, en schrijft hij voor de website Bashers. Zijn expertises van journalistiek, religie en games komen samen in bovenstaand werkstuk, geschreven voor de cursus Jodendom voor zijn BA-opleiding theologie.

 

Voetnoten

1 Ook 1 Enoch genoemd, de term die doorgaans gebruikt wordt voor de Ethiopische versie van de tekst inclusief indeling in hoofdstukken en verzen. Deze versie wordt in deze paper aangehaald.

2 Epstein (1959) p. 108-109

3 1 Encoh 1,3-6

4 Boccaccini (2007) p. 10-11

5 Davidson (1992) p. 18-20

6 Reed (2005) p. 1, 13-16

7 1 Enoch 7

8 http://gamereuphoria.com/2011/07/26/all-posts/el-shaddai-sawaki-takeyasu-interview-says-hed-love-an-ipad-version-of-el-shaddai

9 Reed (2005) p. 9-12

10 VanderKam (1984) p. 180-184 

 

Bibliografie

M. Black, The Book of Enoch or 1 Enoch: A New English Edition, Leiden, 1985

G. Boccaccini & J.J. Collins, The Early Enoch Literature, Leiden, 2007

M.J. Davidson, Angels at Qumran: A Comparative Study of 1 Enoch 1-36, 72-108 and Sectarian Writings from Qumran, Sheffield, 1992

I. Epstein, Het Jodendom: Joodse godsdienst in historisch perspectief, Utrecht, 1959

A.Y. Reed, Fallen Angels and the History of Judaism and Christianity: The Reception of Enochic literature, Cambridge, 2005

J.C. VanderKam, Enoch and the Growth of an Apocalyptic Tradition, Washington, 1984